ឯកឧត្តម នេត្រ ភក្ត្រា៖ សេណារីយូអាចរៀបចំបាន ប៉ុន្តែការពិតមិនអាចរៀបចំបានទេ

ភ្នំពេញ៖ ថ្ងៃទី៩​​ ខែសីហា ឆ្នាំ២០២៦​ ឯកឧត្តម នេត្រ ភក្ត្រា រដ្ឋមន្ត្រីក្រសួងព័ត៌មានបានប្រតិកម្មទៅភាគីថៃ ដោយបានលើកឡើងថា៖

« អូរស្មាច់៖ សេណារីយូអាចរៀបចំបាន ប៉ុន្តែការពិតមិនអាចរៀបចំបានទេ » ដែលមានខ្លឹមសារទាំងស្រុងដូចខាងក្រោម៖

ដំណើរទស្សនកិច្ចរបស់ក្រុមអ្នកសង្កេតការណ៍អាស៊ាន និងអ្នកសារព័ត៌មានទៅកាន់តំបន់អូរស្មាច់ ដែលយោធាថៃលួចធ្វើនៅលើអធិបតេយ្យនិងបូរណភាពទឹកដីកម្ពុជា កាលពីថ្ងៃទី៧ ខែកញ្ញា ឆ្នាំ២០២៦ និងត្រូវបានតវ៉ាជំទាស់យ៉ាងខ្លាំងក្លាពីសំណាក់រាជរដ្ឋាភិបាលកម្ពុជាតាមរយៈកំណត់ទូតទៅភាគីថៃកាលពីថ្ងៃទី៨ ខែកញ្ញា បានបង្កើតសំណួរចាកដោតបំផុតមួយ៖ តើអ្វីដែលពួកគេបានឃើញ គឺជាការពិតពេញលេញ ឬជារូបភាពដែលត្រូវបានជ្រើសរើស និងរៀបចំដោយភាគីថៃដែលកំពុងគ្រប់គ្រងទីតាំងនោះដោយខុសច្បាប់?

សំណួរនេះកាន់តែមានទម្ងន់ នៅពេលលោកវរសេនីយ៍ឯក Roderick T. Garcia នៃក្រុមអ្នកសង្កេតការណ៍អាស៊ានប្រចាំប្រទេសថៃ បញ្ជាក់ក្រោយដំណើរទស្សនកិច្ចថា អ្វីដែលលោកបានឃើញខុសគ្នាគួរឱ្យកត់សម្គាល់ពីព័ត៌មានដែលលោកបានទទួលមុនពេលទៅដល់ ហើយលោកមិនទាន់អាចទាញសេចក្តីសន្និដ្ឋានពីភស្តុតាង ឬការរៀបរាប់របស់ភាគីណាមួយបាននៅឡើយទេ។ ព័ត៌មានទាំងនោះត្រូវការការវាយតម្លៃ និងផ្ទៀងផ្ទាត់បន្ថែម។

នេះមានន័យច្បាស់ថា៖ អ្វីដែលថៃបង្ហាញ មិនទាន់មានន័យថា AOT ទទួលស្គាល់ថាជាការពិតនោះទេ។

បញ្ហាធំបំផុតគឺ ទីតាំងនោះស្ថិតក្រោមការគ្រប់គ្រងដោយខុសច្បាប់របស់កងកម្លាំងយោធាថៃ។ ដូច្នេះ ត្រូវសួរថា៖ អ្នកណាគ្រប់គ្រងទីតាំងមុន AOT និងអ្នកសារព័ត៌មានទៅដល់? អ្នកណាជ្រើសរើសអ្វីដែលត្រូវបង្ហាញ? អ្នកណាគ្រប់គ្រងការចូលចេញ? ហើយនរណាអាចធានាថា អ្វីដែលត្រូវបានបង្ហាញនៅថ្ងៃនោះ គឺជាស្ថានភាពដើម មិនមែនជាសេណារីយូដែលត្រូវបានរៀបចំជាមុន?

នៅពេលភាគីមួយគ្រប់គ្រងទាំង ទីតាំង ការចូលដំណើរការ អ្វីដែលត្រូវបង្ហាញ និងការបកស្រាយអំពីអ្វីដែលបានបង្ហាញ នោះការបង្ហាញបែបនេះមិនអាចចាត់ទុកជាការផ្ទៀងផ្ទាត់ឯករាជ្យបានទេ។

ដូច្នេះ ការប្រើប្រាស់រូបភាពអគារ ស្ថានីយប៉ូលិសក្លែងក្លាយ មន្ទីរពេទ្យ ឬសម្ភារៈផ្សេងៗ ដើម្បីបង្កើតនិទានកថា (narrative) មួលបង្កាច់កម្ពុជា ត្រូវឆ្លងកាត់ការផ្ទៀងផ្ទាត់ឯករាជ្យជាមុនសិន។ ការរៀបចំដំណើរទស្សនកិច្ច មិនស្មើនឹងការបញ្ជាក់ការពិតឡើយ។

មុននឹងសួរថា «តើមានអ្វីនៅក្នុងអគារនោះ?» ត្រូវសួរជាមុនថា «អគារនោះស្ថិតនៅលើទឹកដីរបស់អ្នកណា?»។

បទល្មើសត្រូវដោះស្រាយដោយច្បាប់។ បញ្ហាព្រំដែនត្រូវដោះស្រាយតាមច្បាប់ ឯកសារព្រំដែន និងយន្តការដែលភាគីបានព្រមព្រៀង។ ការចោទប្រកាន់អំពី scam មិនអាចក្លាយជាលេសសម្រាប់ការកាន់កាប់ទឹកដីដោយកម្លាំងបានទេ។

ចំណុចដែលគួរឱ្យកត់សម្គាល់បំផុត គឺថា តាមការរាយការណ៍ លោក Garcia បានលើកពីការពន្យល់របស់ថៃថា ខ្លួនមិនមានបំណងកាន់កាប់ ហើយត្រៀមដកចេញនៅពេលបញ្ហាព្រំដែនត្រូវបានដោះស្រាយ។ នោះនាំទៅកាន់សំណួរដ៏សាមញ្ញមួយ៖ បើមិនមែនជាការកាន់កាប់ ហេតុអ្វីត្រូវនិយាយថា «ត្រៀមដកចេញ»? ហើយបើគ្រាន់តែជាវត្តមានបណ្តោះអាសន្ន ហេតុអ្វីត្រូវរង់ចាំការចរចា JBC ទើបដក? កិច្ចប្រជុំ JBC ដែលភាគីថៃតែងតែពន្យារពេលម្តងហើយម្តងទៀត ដោយប្រើប្រាស់គ្រប់លេស។

ដូច្នេះ អ្វីដែលកើតឡើងនៅអូរស្មាច់ មិនគួរត្រូវបានមើលត្រឹមតែតាមរូបភាពដែលអ្នករៀបចំដំណើរទស្សនកិច្ចចង់ឱ្យពិភពលោកឃើញទេ។ ត្រូវផ្ទៀងផ្ទាត់ថា អ្នកណាគ្រប់គ្រងទីតាំង អ្នកណារៀបចំអ្វីដែលត្រូវបង្ហាញ និងអ្វីដែលមាននៅទីនោះមុនពេលទីតាំងស្ថិតក្រោមការគ្រប់គ្រងរបស់កងកម្លាំងថៃ។

អ្នកអាចគ្រប់គ្រងទីតាំង។ អ្នកអាចរៀបចំដំណើរទស្សនកិច្ច។ អ្នកអាចជ្រើសរើសអ្វីដែលចង់បង្ហាញ។ អ្នកអាចរៀបចំសេណារីយូ។ ប៉ុន្តែអ្នកមិនអាចរៀបចំការពិតឱ្យដើរតាមសេណារីយូបានទេ។ ការកាន់កាប់ដោយកម្លាំងមិនអាចបង្កើតអធិបតេយ្យភាព។ ហើយដំណើរទស្សនកិច្ចដែលរៀបចំដោយភាគីកាន់កាប់ដោយខុសច្បាប់មិនអាចបម្លែងការអះអាងទៅជាការពិតបានឡើយ គឺអ្វីៗជាការរៀបចំដើម្បីភូតកុហកអ្នកសង្កេតការណ៍ និងអ្នកសារព័ត៌មាន តែប៉ុណ្ណោះ។

ប៉ុន្តែដូចពាក្យខ្មែរ «ភូតច្រើន ចាញ់អាត្មា»៕

O’Smach: A Scenario Can Be Staged, but the Truth Cannot

The visit by the ASEAN Observer Team (AOT) and journalists to the O’Smach area on 7 September 2026—an area where the Thai military unlawfully conducted activities on Cambodia’s sovereign territory and in violation of its territorial integrity, and over which the Royal Government of Cambodia lodged a strong protest through a diplomatic note to the Thai side on 8 September—raises one fundamental and compelling question:

Was what they saw the full truth, or merely a picture selectively presented and staged by the Thai side, which is unlawfully controlling the location?

This question carries even greater weight following remarks reportedly made by Colonel Roderick T. Garcia of the ASEAN Observer Team in Thailand after the visit. He indicated that what he saw on the ground differed notably from the information he had received beforehand, and that he was not yet in a position to draw conclusions from the evidence or accounts presented by either side. The information, he said, required further assessment and verification.

The implication is clear: what Thailand presented does not mean that the AOT accepted it as established fact.

The central issue is that the location is under the unlawful control of Thai military forces. This raises several basic questions: Who controlled the site before the AOT and journalists arrived? Who selected what they were allowed to see? Who controlled access to and from the area? And who can guarantee that what was displayed that day reflected the original condition of the site rather than a scenario prepared in advance?

When one party controls the location, access to it, what is displayed, and the interpretation of what is displayed, such a presentation cannot be regarded as independent verification.

Therefore, the use of images of buildings, an alleged fake police station, a hospital, or other materials to construct a narrative against Cambodia must first be subjected to independent verification. A managed visit is not the same as verification of facts.

Before asking, “What was inside that building?”, one must first ask, “Whose territory is that building located on?”

Criminal activity must be addressed through law enforcement. Border issues must be resolved in accordance with international law, relevant boundary instruments, and mechanisms agreed upon by the parties. Allegations involving online scams cannot become a pretext for the occupation of territory by force.

One of the most significant points is that, according to reports, Colonel Garcia referred to the Thai side’s explanation that it had no intention of occupying the area and was prepared to withdraw once the border issue was resolved.

That explanation itself raises a very simple question:

If this is not an occupation, why speak of being “prepared to withdraw”?

And if the presence is merely temporary, why must withdrawal wait for JBC negotiations? This is particularly relevant when meetings of the JBC have repeatedly been delayed by the Thai side under various pretexts.

What happened at O’Smach, therefore, should not be judged solely through the images that the organizers of the visit wanted the world to see. What must be independently established is who controlled the location, who arranged what was shown, and what actually existed there before the site came under the control of Thai forces.

You can control the site.

You can organize the visit.

You can select what people are allowed to see.

You can stage a scenario.

But you cannot make the truth follow your script.

Occupation by force cannot create sovereignty. Nor can a visit organized by a party unlawfully occupying the area transform allegations into established facts.

If the entire presentation was staged to mislead observers and journalists, then no amount of choreography can turn it into truth.

As a Khmer saying aptly warns:

“The more one lies, the more one ultimately exposes oneself.”

A scenario can be staged. The truth cannot.